روزشمار زندگی آیت الله العظمی بروجردی

 

۱- تولد: حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی سیدحسین طباطبایی بروجردی در سال(۱۲۹۲ ) [۱۲۵۴ ش] هجری قمری در بروجرد به دنیا آمد.

۲- نام پدر: حجت الاسلام و المسلمین حاج سید علی طباطبایی، كه در سال ۱۲۵۲هجری قمری متولد، و در چهارم محرم الحرام سال ۱۳۲۹ هجری قمری وفات یافت.

۳- نام مادر : مادر بزرگوار ایشان، موسوم به: سیده آغابیگم، بنت مرحوم سید محمد علی بن السید عابد بن السید علی بن العلامه السید محمد الطباطبایی.

۴نسب : حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی ، با سی و دو واسطه به حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) می رسد.

«
هو السید حسین بن السید على بن السید احمد بن السید على نقی بن السید محمد جواد بن السید مرتضى بن السید محمد الطباطبائى بن السید عبدالكریم بن السید مراد بن الشاه اسدالله بن جلال الدین امیر بن الحسن بن مجدالدین بن قوام الدین بن اسمعیل بن عباد بن ابى المكارم بن عباد بن ابى المجد بن عباد بن على بن حمزه بن طاهر بن على بن محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن ابراهیم طباطبا بن اسمعیل الدیباج بن ابراهیم الغمر بن حسن المثنی بن حسن بن على بن ابى طالب علیهم الاف التحیه والثناء

۵- رفتن به مكتب خانه: حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در سال (۱۲۹۹)هجری قمری در سن ۷ سالگی شروع به تحصیل در بروجرد كرد .

نخستین سر مشقی كه معلم به وی داد این بود:«هزار و دویست و نود و نه».شاگرد تیز هوش از معلم پرسید:این سر مشق چیست؟معلم گفت:این تاریخ امسال است.

۶ عزیمت به اصفهان : در سال(۱۳۱۰)هجری قمری در سن ۱۸ سالگی برای تحصیل وارد شهر اصفهان شد ، و مدت ۱۰سال در حوزه ی علمیه ی صدر ، تحصیلات خود را تكمیل،و دروس سطح و خارج فقه و اصول و فلسفه و كلام و هیئت و ریاضی و رجال و حدیث را فرا گرفت.

۷ازدواج:در سال (۱۳۱۴) هجری قمری در حالی كه بیست و دو بهار عمرش را پشت سر می گذاشت به دستور پدر به بروجرد احضار شد،او گمان می كرد پدرش می خواهد او را برای ادامه تحصیل به نجف اشرف كه بزرگترین حوزه علمیه شیعه بود بفرستد، ولی پس از ورود و دیدار پدر و بستگان مشاهده می كند كه علی رغم انتظار او، مقدمات ازدواج و تأهل او را فراهم كرده اند، كه بعد از دو سه ماه توقف در بروجرد به همراه همسرش به اصفهان بر می گردد و مدت پنج سال دیگر به تحصیل در اصفهان ادامه می دهند.

۸- تاریخ فوت و تولد و محل دفن فرزندان

آقا سیدمحمد حسن در سال ۱۳۴۶ هجری قمری در بروجرد متولد و در سال ۱۳۹۵ قمری در سن ۴۹ سالگی در قم از دنیا رفت و در درگاه ورودی صحن بزرگ حضرت معصومه (س) مقابل ایوان آئینه دفن شد.

آقا سید احمد در سال۱۳۵۸ هجری قمری در بروجرد متولد و در سال۱۳۹۴ هجری قمری در سن ۳۶ سالگی در قم از دنیا رفت و در قبرستان شیخان مقبره مرحوم میرزای قمی دفن شد.

حاجیه خانم ، آغا فاطمه احمدی طباطبایی ، دختر بزرگ ایشان است

حاجیه خانم ، آغا سكینه احمدی ، دختر دوم ایشان است كه سال ۱۳۱۲ به دنیا آمد.

۹- مدت اقامت در اصفهان : ایشان از سال ۱۳۱۰ هجری قمری تا ۱۳۲۰ هجری قمری مجموعا ۱۰ سال را در اصفهان به تحصیل پرداختند.

۱۰- تدریس در اصفهان: ایشان در اصفهان شرح لمعه ،قوانین و فصول تدریس می كردند .

۱۱- ساعات مطالعه و مباحثه و تدریس در اصفهان

سید حسین موسوی كرمانی نقل می كند كه: آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی روزی فرمودند من در اصفهان كه بودم ۱۸ ساعت را مطالعه یا مباحثه و یا تدریس داشتم و ۶ ساعت را به خواب و خوراك اختصاص داده بودم و وقت غذا خوردن در دست چپم كتاب بود و با دست راستم لقمه ای از غذا بر می داشتم و تا این یك لقمه غذا را می خوردم دو سطر كتاب را مطالعه می كردم و تا غذا را می خوردم دو صفحه كتاب را مطالعه كرده بودم و می فرمودند: من در تمام عمرم یك دقیقه را به بطالت صرف نكردم و یك كلمه لغو هم از دهان من در نیامده است.

ایشان ۲۰ جزء قرآن را حفظ بود و ۱۰ جزء دیگر را اگر كسی كلمه ای از آیه ای را می خواند ایشان ادامه آن را از حفظ می خواندند.

۱۲- بازگشت از اصفهان به بروجرد برای بار دوم

در سال ۱۳۱۹ هجری قمری مجدداً پدرش از بروجرد او را می خواند، ولی این بار خاطر نشان می سازد كه قصد دارم تو را به نجف اشرف بفرستم، دانشمند نابغه جوان هم با اشتیاق زایدالوصفی بار سفر بسته، اصفهان را به قصد بروجرد ترك می گوید.

۱۳- نجف اشرف : حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در سال (۱۳۲۰)هجری قمری وارد نجف اشرف می شود.

۱۴- در سن ۲۸ سالگی به درجه اجتهاد می رسند .

حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی یكی از طلبه های فاضل درس خوانده عالمی بود كه در سن ۲۸ سالگی توانسته بود مدارج عالیه كمال را پیموده و مجتهداً راه نجف را در پیش گیرد تا با دیدن اساتید بزرگ نجف اطلاعات خود را كامل و مبانی علمی محكم خود را مستحكم سازد .

۱۵- مدت توقف در نجف : حضرت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در سال(۱۳۲۰)هجری قمری وارد نجف شدند و تا تاریخ ۱۳۲۸هجری قمری در آنجا به درس و بحث مشغول بودند، كه مجموعا ۹ سال در نجف اقامت داشتند.

۱۶- تدریس در نجف

آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در نجف فصول تدریس می كردند.

شیخ محمد حسین اصفهانی مولف كتاب فصول در علم اصول از مجتهدین و نوابغ بزرگ است وی در كتاب فصول ایرادات بسیاری بر نظرات میرزای قمی در كتاب قوانین الاصول وارد ساخته كه آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی سعی داشت تمامی اشكالات صاحب فصول را بر قوانین بیان و سپس رد كند. در مجلس درس فصول ایشان بالغ بر دویست نفر از فضلای حوزه ی علمیه نجف شركت می كردند.

۱۷- باز گشت از نجف به بروجرد : در اواخر سال ۱۳۲۸ هجری قمری در اثر تقاضا و تاكیداتی كه والد مكرمشان فرموده بودند از نجف وارد بروجرد شدند .

۱۸- سن ایشان در مراجعت از نجف به بروجرد

ایشان در زمان مراجعت از نجف به بروجرد نزدیك ۳۸ سال داشتند.

۱۹- اجازات

ا لف ) تاریخ اجازه نامه مرحوم آخوند خراسانی به آیت الله بروجردی در سال ۱۳۲۸ هجری قمری می باشد.

ب)تاریخ اجازه نامه آیت ‌الله شیخ الشریعه اصفهانی به آیت الله بروجردی در ماه ربیع الثانی سال ۱۳۲۸ هجری قمری می باشد.

ج) تاریخ اجازه نامه سید ابوالقاسم دهكردی به آیت الله بروجردی در ماه رجب سال ۱۳۲۰ هجری قمری می باشد.

۲۰- مرگ پدر : ایشان در اواخر سال ۱۳۲۸ « هـ . ق » پس از دریافت اجازه اجتهاد به وطن مراجعت كرد . ۶ ماه پس از ورودش به بروجرد ، در سال ۱۳۲۹ هجری قمری پدرش بدرود حیات گفت و چون كفالت برادران و خواهران كوچك بر عهده وی گذاشته شد، ناگزیر به اقامت در بروجرد گردید .

۲۱- مرگ استاد : آخوند خراسانی استاد ایشان در بیست و یكم ذیحجه سال ۱۳۲۹قمری در نجف درگذشت و در مقبره ی حاج میرزا حبیب الله رشتی به خاك سپرده شد .

۲۲- مرگ تنها دخترش از همسر اولشان : یكی از دختران ایشان، به نام آغا نازنین پس از دو سال ازدواج با عموزاده خود به نام مرحوم آقا بهاء الدین طباطبائی در سال (۱۳۳۳) هجری قمری هنگام زایمان، وفات یافت.

روزی آیت‌‏اللَّه العظمی بروجردی در باره این دخترش فرمود:

دخترم از ۵ الی ۶ سالگی شروع كرد به درس خواندن و از جامع المقدمات تا درس خارج را پیش خودم خواند و قریب الاجتهاد شد به گونه ای كه استنباط می كرد و مطالب فقهی می نوشت ازدواج كرد و حامله شد و در همان وضع حمل اول، هم خودش مرد و هم بچه اش.

به اینجا كه رسید فرمود: این قدر سوختم، این قدر سوختم، این قدر سوختم.

۲۳- مسافرت به مشهد و برگشت به بروجرد

آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی به دنبال وفات فرزند و تالمات روحی در سال ۱۳۴۰ هجری قمری به مشهد مقدس كوچ كرد، و چند ماه در آن جا توقف كرد كه بر اثر اصرار اهالی بروجرد دو باره به بروجرد برگشتند.

۲۴- اعتراض به رژیم پهلوی

در سال ۱۳۴۵ ق رئیس اداره ثبت احوال بروجرد، شخصی بهایی را به معاونت خود منصوب كرد. همچنین مراسمی با حضور زنان برهنه و وضعیت شرم آور، در سطح شهر به راه افتاده بود. این اخبار به گوش آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی رسید، ایشان به عنوان اعتراض به این اعمال ناروا، بروجرد را به مقصد عتبات عالیات ترك نمودند.

فرماندار بروجرد و دیگر مسئولین شهر، مسئول اداره ثبت احوال و معاونش را بركنار و تنبیه نمودند و حضرت آیت الله بروجردی را به شهر برگرداندند. ولی آیت الله فقید بعد از چند ماه ، بر اثر دلتنگی و اعمال خلاف شرع مسئولین كشوری، به طرف عتبات رفته و در نجف اشرف ساكن گردید.

۲۵- دوران مصیبت بار

یكی از مشكل ترین ایام اقامت ایشان در بروجرد سال های ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۰ هجری قمری و دوران فشار و اختناق رضاخان است. این دوران مصادف بود با تلاش حكومت برای برداشتن عمامه، تعطیلی حوزه های علمیه، كشف حجاب و تعطیلی مجالس دینی و مذهبی. به گفته خود مرحوم آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی ،این دوران یكی از مصیبت بار ترین ایام زندگانی ایشان بوده است.

۲۶- آغاز مرجعیت : در سال ۱۳۵۰ قمری حاج شیخ محمد رضا دزفولی از علماء خوزستان، در طی سه سال اقامتی كه در بروجرد داشتند مراجعات دینی خود را به آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی ارجاع دادند و بعد از فوت ایشان در سال ۱۳۵۲قمری عموم مقلدین ایشان به آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی رجوع كردند و در سال ۱۳۵۳قمری حاج سیخ حسین غروی بروجردی قبل از رحلت خود، مقلدین خود را به ایشان ارجاع دادند.

۲۷- زمان نشر حاشیه بر عروه ایشان

بعد از رحلت این دو بزرگوار، آیت الله محمد رضا دزفولی و حاج شیخ حسین غروی و نیز بعد از رحلت آیت الله حائری در سال ۱۳۵۵ قمری حاشیه ایشان بر عروه نشر یافته است.

۲۸- سفر حج و بازداشت ایشان در برگشت به كشور : آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی ،در روز ۲۸ یا ۲۹ شوال ۱۳۴۵ هجری قمری برابر با ۱۳۰۶ شمسی در سن ۵۲ سالگی جهت انجام مناسك حج، عازم مكه معظمه گردیدند. در این سفر ،حدود ۸ ماه در نجف اشرف توقف كردند و با یاران قدیم خود، آیات عظام میرزا حسین نائینی ، سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاء الدین عراقی و شیخ محمد حسین كمپانی كه در آن تاریخ زعامت حوزه ی نجف را به عهده داشتند، دیدار كردند. هنگام بازگشت به ایران، گویا ایشان حامل پیامی مكتوب از جانب علمای نجف ، جهت علمای بر جسته ی دینی در ایران می گردند كه ظاهرا در ،آخرین لحظه،از آوردن آن صرف نظر می كنند. در سال ۱۳۴۵ هـ . ق هنگام ورود به ایران در مرز قصر شیرین بازداشت و پنهانی به اركان حرب تهران منتقل گردیدند، كه توقف ایشان در تهران یك صد روز به طول انجامید.

۲۹- مدت توقف در بروجرد

آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در اواخر سال ۱۳۲۸ هجری قمری به دنبال دریافت نامه ای از والد مكرمشان از نجف به بروجرد آمدند و این توقف تا روز پنج شنبه ۲۶ صفر سال ۱۳۶۴ هجری قمری كه جمعا ۳۶ سال باشد به خاطر عللی به طول انجامید.

۳۰- كسالت و مسافرت به تهران : آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی پس از سی و شش سال اقامت در بروجرد ، در سال ۱۳۶۴ هجری قمری ( برابر با ۱۳۲۳ شمسی) جهت معالجه عازم بیمارستان فیروز آباد تهران گردیدند و حدود ۷۰ روز تحت معالجه قرار گرفتند.

۳۱- بیمارستان تهران

محمد رضا پهلوی در روز ۱۳ آذر ۱۳۲۳ شمسی ،از آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در بیمارستان فیروزآبادی تهران عیادت كرد.

۳۲- استخاره و آمدن به قم

سر انجام پس از دعوت های مكرر، آیت‌‏اللَّه العظمی بروجردی تكلیفی بر دوش خود احساس كرد و چون دلش آرام نبود بین الطلوعین جمعه در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی دست به دامان قرآن شد و استخاره جنین آمد و انزلنا من السماء....(سوره مومنون آیات ۱۸ و ۱۹ و ۲۰).

۳۳- عزیمت به قم : با در خواست آیت الله خمینی و تعدادی از علماء از ایشان برای آمدن به شهر مقدس قم ، ایشان پس از استخاره به قرآن كریم عزم خود را برای آمدن به قم و تصدی حوزه علمیه آن جزم نمودند .و در عصر روز پنج شنبه ۲۶ صفر سال ۱۳۶۴مطابق با ۱۳۲۴ هـ.ش رهسپار قم گردید و از قضایای عجیب این است كه ارتحال و درگذشت آیت الله فقید هم روز پنج‌شنبه بود كه عصر ساعت چهار بعد از ظهر در كنار دخت موسی بن جعفر مدفون گردیدند .

۳۴- نذر و رفتن به مشهد

در سال ۱۳۶۴هجری قمری برابر با ۱۳۲۳ شمسی ایشان نذر كرده بودند به مشهد بروند اطرافیان به ایشان گفتند خوب است مردم شهرهای بین راه مثل نیشابور ،سبزوار،شاهرود،دامغان و سمنان را آگاه سازیم . ایشان در جواب گفتند:هنوز یك كار برای خودم نكرده ام در حالی كه هفتاد سال از عمرم می گذرد چرا می خواهید تشریفات درست كنید.دستور حركت داد و بدون این كه مردم بفهمند بیشتر مسیر را طی كردند. در نیشابور كه اقامت فرمودند مرحوم آخوند – عالم بزرگ مشهد- به استقبال ایشان شتافت.

این سفر سه ماه به طول انجامید و این آخرین مسافرتی بود كه ایشان بخارج از قم داشتند. و بعد از این سفر در خلال مدت شانزده سالی كه در قم توقف داشتند غیر از دهات قم مسافرت دیگری نداشتند.

۳۵- الزامی كردن درس تعلیمات دینی

در اواخر سال ۱۳۲۵ هجری شمسی آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی به آقای فلسفی پیام دادند كه شاه را ملاقات كن و بگو همان طور كه در روزنامه ها نوشته اند چون زمینه اجرای لایحه اجباری كردن تعلیمات ابتدایی فراهم شده است تعالیم دینی را هم در كنار تعلیمات ابتدایی بگنجانند.

۳۶- شروع مبارزه با بهائیت

پیگیری مبارزات آیت الله بروجردی با فرقه بهائیت از سال ۱۳۷۷ هجری قمری شروع شد و در مصاحبه ای كه با روزنامه كیهان انجام دادند نقطه نظرات خود را درباره بهائیان بیان نمودند....

۳۷- شكایات مردم از بهایی ها

در تیرماه ۱۳۲۹هجری شمسی دو نامه از سوی حاج شیخ محمد مصدر الاموری و گروهی از اهالی الیگودرز در ارتباط با فعالیت بهایی ها در این شهر و جاهای دیگر برای آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی نوشته شد كه آیت الله هم مرقوم فرمودند به آقای فلسفی كه در این باره با نخست وزیر – رزم آرا- ملاقات كند تا جلوی فعالیت آنها گرفته شود.

۳۸- مسأله فلسطین

موضع آیت الله العظمی بروجردی درقبال اشغال قدس شریف و سرزمین فلسطین ، توسط متجاوزان صهیونیست، موضعی غیرتمندانه بود . ایشان در سال ۱۳۲۷ ش . بیانیه پر محتوایی را در محكومیت صهیونیسم بین الملل و غاصبان فلسطین صادر فرمود و در آن از مجاهدان فلسطینی با احترام یاد كرده و برای پیروزی آنها دعا می كرد. (متن نامه در كتاب مفاخر اسلام نوشته علی دوانی صفحه ۳۶۲ آمده است).

۳۹- نماینده ایشان در آلمان

آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی در ماه ربیع الاول سال ۱۳۷۵ آقای محققی را به حضور طلبید و پس از دادن دستورات لازم و تمهید مقدمات ایشان را بسوی بندر هامبورگ واقع در آلمان غربی اعزام داشتند.

۴۰- جواب نامه ایشان توسط عبد المجید سلیم

عبد المجید سلیم شیخ دانشگاه الازهر – قاهره جواب نامه آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی را در تاریخ جمادی الثانی ۱۳۷۱هجری قمری می دهند.

۴۱- جواب نامه ایشان توسط شیخ شلتوت

شیخ محمود شلتوت جواب نامه آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی را در تاریخ ۲۴ ذیقعده الحرام ۱۳۷۹هجری قمری می دهند.

۴۲- فتوای تاریخی شیخ محمود شلتوت

شیخ محمود شلتوت رییس دانشگاه الازهر مصر از معدود علمای اهل سنت است كه فتوای جواز تقلید از مكتب شیعه ی اثنی عشری را صادر كرده است . در قسمتی از این فتوی تاریخی كه در روز ۱۷ ربیع الاول ۱۳۷۸ قمری برابر با ۱۷ مهر ۱۳۳۷ شمسی و در روز میلاد پیامبر گرامی اسلام (ص) و حضرت امام جعفر صادق (ع) صادر شد ،آمده است:

كسی كه مقلد یكی از این مكتب های (چهار گانه) باشد می تواند به مكتب دیگری(هر مكتبی كه باشد)منتقل شود. مكتب جعفری معروف به مذهب امامی اثنی عشری مكتبی است كه شرعا پیروی از آن مانند پیروی از مكتب های اهل سنت جایز می باشد.

۴۳- شانزده سال در قم

از تاریخ ۲۶ صفر سال ۱۳۶۴مطابق با ۹دی ماه ۱۳۲۴هـ.ش الی چهار شنبه ۱۱شوال ۱۳۸۰ هـ.ق.برابر با ۹/۱/۱۳۴۰ ش.در شهرستان قم با همكاری آیات و اساتید علما ،حوزه عریض و طویلی مملو از علمای اعلام و حجج بزرگ اسلام بر پا نمود كه شعاع این حوزۀ پرفیض در سراسر جهان نورافشانی نمود.

۴۴- كتب چاپی

ظرف شانزده سال مرجعیت و زعامت آیت ‌‏اللَّه العظمی بروجردی استادان و دانشمندان و فضلای حوزه علمیه قم بیش از سیصد جلد كتاب در فقه، اصول، فلسفه،منطق، كلام، تفسیر، حدیث،رجال،درایه، رد بر مذاهب مختلف و مكتب های مادی و ادبیات تاری و پارسی نوشته اند،كه به چاپ رسیده است.

۴۵- مجلۀ مكتب اسلام

نخستین شماره این مجله دربهمن سال ۱۳۳۷ هجری شمسی با جلدی زیبا و كاغذی اعلا و مطالبی دینی و علمی در خور فهم نسل جدید به طرز جالبی انتشار یافت، و اولین شماره این مجله در شصت صفحه و در قطع وزیری انتشار یافت.

اولین شماره فصلنامه مكتب تشیع در مهر ماه ۱۳۳۸ در صد و شصت صفحه انتشار یافت.

۴۶- كتابخانه مسجداعظم

برای اینكه كتابخانه در معرض استفاده عموم قرار گیرد در روز جمعه ۲۷ شوال ۱۳۸۰ قمری یعنی درست پانزده روز بعد از رحلت ایشان مطابق ۲۵ فروردین ۱۳۴۰ طی مراسم بسیار ساده ای با حضور آقایان علما و مجتهدین در حالی كه همه متاثر و قطرات اشك بر گونه داشتند ، كتابخانه رسما افتتاح شد.

۴۷- خبرنگار معروف خارجی

در سال ۱۳۸۰ هـ .ق یك روز قبل از رحلت آن مرد بزرگ، یكی از خبر نگاران خارجی بنام تیستا كه به زبانهای انگلیسی و آلمانی و فرانسوی آشنایی داشت به قم می آید و به وسیله آقای دكتر نبوی پزشك معروف آیت الله، به منزل ایشان راه می یابد ولی چون آیت الله از ملاقات ممنوع بوده اند و بعلاوه با خبرنگاران لذا توفیق ملاقات پیدا نمی كند ولی وقتی خانه ساده ایشان را می بیند می گوید اسلام تبلیغات نمی خواهد بزرگترین تبلیغات برای اسلام همین زندگی ساده رهبران آن است.

۴۸- پروفسور موریس

پروفسور موریس متخصص معروف قلب كه از فرانسه برای معالجه آیت الله به قم دعوت شده بود می گوید ظرف ۴۸ ساعتی كه در شهر قم بودم و چند بار به ملاقات آیت الله رفتم جاذبه روحانیت آیت الله به قدری برای من جالب بود كه هرگز در مدت عمرم تا این حد تحت تاثیر یك مقام و شخصیت روحانی واقع نشده بودم....

۴۹- تاریخ وفات

ایشان پس از هفتاد سال تلاش علمی و فعالیت های اجتماعی و سیاسی در صبح روز پنج شنبه۱۳شوال ۱۳۸۰ هـ .ق .برابر با ۱۰/۱/۱۳۴۰ ش.در حالی كه ۸۸ بهار زندگی را پشت سر گذاشته بود ، چشم از جهان فرو بست .