سالشمار زندگی علامه آیت الله طباطبائی

سال ۱۲۸۱ شمسی: تولد

علامه طباطبایی در شادآباد تبریز متولد شد.

اجداد علامه طباطبایی از طرف پدر از اولاد حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام و از اولاد ابراهیم بن اسماعیل دیباج هستند و از طرف مادر اولاد حضرت امام حسین علیه السلام می باشند. در سن پنج سالگی مادرشان و در سن نه سالگی پدرشان بدرود حیات می گویند و از آنها اولادی جز ایشان و برادر كوچكتر از ایشان بنام سید محمد حسن كسی دیگر باقی نمانده بود.

 

1286 تا 1290 شمسی:از دست دادن پدر و مادر

ایشان پنج سال بیشتر نداشت كه از نعمت مادر محروم شد و مدتی بعد نیز پدرش به دیار باقی شتافت.

اما طبق وصیت پدرشان مرد و زنی را برای نگه‌داری از محمدحسین و برادر خردترش، محمدحسن، به خدمت گرفته و ایشان را به مكتب روانه كرد.

 

1290 تا سال 1296 شمسی: فراگیری قرآن و علوم رایج

سید محمد حسین به مدت شش سال (1290 تا 1296هـ.ش) پس از آموزش قرآن كه در روش درسی آن روزها قبل از هر چیز تدریس می شد آثاری چون گلستان، بوستان و ... را فراگرفت. علاوه بر آموختن ادبیات، زیر نظر میرزا علینقی خطاط به یادگیری فنون خوشنویسی پرداخت.  بدین ترتیب وی تا سال 1296 به فراگیری قرآن و آثاری هم‌چون گلستان، بوستان و تعلیم خوش‌نویسی پرداخت.

 

از سال 1297 تا سال ۱۳۰۴ شمسی: ورود به مدرسه‌ی طالبیه‌ی تبریز

چون تحصیلات ابتدایی نتوانست به ذوق سرشار و علاقه وافر ایشان پاسخ گوید از این جهت به مدرسه طالبیه تبریز وارد شد و به فراگیری ادبیات عرب و علوم نقلی و فقه و اصول پرداخت و از سال 1297 تا 1304 هـ.ش مشغول فراگیری دانشهای مختلف اسلامی گردید.

 

سال 1304

ایشان در سال 1304 به همراه برادرش برای تكمیل علوم حوزوی رهسپار نجف اشرف گردید و بدین ترتیب فصلی نوین در زندگی سیدمحمدحسین جوان گشوده شد. حوزه‌ی نجف در آن زمان در اوج اشتهار بود و علاقمندان فراگیری علوم اسلامی را از اقصی نقاط مرزهای جهان اسلام جذب می‌نمود و بر سر سفره‌ی درس اساتید بنام می‌نشانید.

محمدحسین علوم ریاضی را در نجف اشرف نزد آقا سیدابوالقاسم خوانساری كه از ریاضی‌دانان مشهور آن زمان بود فراگرفت. ایشان هم‌چنین دروس فقه و اصول را نزد استادان برجسته‌ای چون آیت‌الله نائینی صاحب كتاب «تنبیه‌الامه» در زمان انقلاب مشروطیت، آیت‌الله اصفهانی و آیت‌الله كمپانی خواندند. در فلسفه نیز، ایشان نزد حكیم متأله آقا سیدحسین بادكوبه‌ای تلمذ نمود. معارف الهیه و اخلاق و فقه الحدیث را نزد عارف والامقام آیت‌الله سیدعلی آقا قاضی طباطبائی آموخت و در سیر و سلوك و مجاهدات نفسانیه و ریاضات شرعیه تحت نظر و تعلیم و تربیت وی قرار گرفت.

 

سال ۱۳۱۴شمسى: مراجعت به زادگاهش

وی بعد از دریافت اجازه‌ی اجتهاد از آیت‌الله نائینى، در سال ۱۳۱۴شمسى و در ۳۳ سالگى به علت تنگی معیشت و نرسیدن مقرری به زادگاه خود مراجعت نمود و ده سال در آن‌جا كوس اقامت افكند و به سامان بخشیدن وضعیت زراعت، كشاورزى و اصلاح و ایجاد باغ‌ها پرداخت. علامه در این خصوص چنین می‌گوید: «سال 1314 در اثر اختلال وضع معاش ناگزیر به زادگاه اصلی خود تبریز برگشتم و ده سال و خرده‌ای در آن سامان به‌سربردم كه حقاً باید این دوره را در زندگی خود دوره‌ی خسارت روحی بشمارم، زیرا در اثر گرفتاری ضروری به فلاحت از تدریس و تفكر علمی جز مقداری بسیار ناچیز باز مانده بودم و پیوسته با یك شكنجه‌ی درونی به سر می‌بردم

 

سال 1325 شمسى: اقامت در قم

علامه طباطبایی بعد از مدتی اقامت در تبریز و در سال 1325 به قم عزیمت می‌نماید. با هجرت به شهر قم، آن عالم والامقام به سامان دادن كارها و پروژه‌های سترگ خویش دست یازید. این دوران مشحون از سعی وافر علامه در امر پژوهش و تحقیق، تدریس، تربیت شاگردان متعدد و ایجاد ارتباطات مؤثر با محافل علمی و دانشگاهی خارج از حوزه می‌باشد.

 

سال ۱۳۶۰شمسی: وفات

سرانجام در اوج درگیرى‌هاى سیاسى پس از انقلاب در ۲۴ آبان ۱۳۶۰ به سراى جاودانگى كوچ كرد و در حرم حضرت معصومه (س) به خاك سپرده شد.

 

علامه طباطبایی در راستای فعالیت‌ها و نشست‌های علمی خود با هانری كربن شیعه‌شناس مشهور دانشگاه سوربن جلسات و گفتگوهای بسیاری داشت كه این مصاحبه ها به زبان فارسی، عربی و فرانسه و با عنوان «مكتب تشیع» چاپ گردیده است.  همچنین علامه طباطبایی در خط نستعلیق و شكسته، استاد و در شعر نیز توانا و متبحر بود.

ایشان در طول حیات گوهربار خود آثار ارزشمند و متعددی به عربی و فارسی تالیف كردند؛تفسیر المیزان و اصول فلسفه و روش رئالیسم دو اثر شاخص علامه به شمار می‌روند. برخی دیگر از آثار ایشان عبارت است از: حاشیه بر اسفار ملاصدرا، علی و فلسفة الهیه، شیعه در اسلام، رساله در نبوت، رساله در عشق، بدایه الحكمه، نهایه الحكمه، سنن النبی، رساله فی‌التوحید، رساله در ولایت، آموزش دین برای كودكان، بررسی‌های اسلامی جلد اول، اسلام انسان معاصر (جلد دوم بررسی‌های اسلامی)، بررسی‌های اسلامی جلد سوم، شیعه: مجموعه مذاكرات با پروفسور هانری كربن فرانسوی، شیعه در اسلام، وحی یا شعور مرموز و منظومه در خط نستعلیق.

 

شاگردان علامه طباطبائی:

علامه طباطبائی در طول حیات پربركتشان شاگردان فراوانی تربیت كرده و افراد زیادی از محضر ایشان فیض بردند؛ آیت الله شهید مطهری، آیت الله بهشتی، امام موسی صدر، شهید دكتر مفتح، آیت الله ابراهیم امینی، آیت الله مصباح یزدی، آیت الله حسن‌زاده آملی، استاد شهید قدوسی، استاد انصاری شیرازی، آیت الله ناصرمكارم شیرازی، آیت الله جعفر سبحانی و دكتر احمد احمدی از جمله مبرزترین شاگردان این عالم بزرگ هستند.