سال‌هاست توریسم سلامت به ادبیاتی رایج در بخش درمان تبدیل‌شده و خیلی از كارشناسان ارتباط توریسم سلامت با صدور انقلاب اسلامی را تنگاتنگ قلمداد كرده و معتقدند كه ورود گردشگرانی از سایر نقاط جهان باهدف درمان می‌تواند مقدمه‌ای برای آشنایی آنان با كشور ما و انقلاب اسلامی باشد. گفته می‌شود، گردشگران سلامت اغلب به علت درمان ناباروری، دندانپزشكی، جراحی پلاستیك، جراحی قلب، بیماری‌های مرتبط با سرطان، جراحی چشم و گردشگری در آب‌های شفابخش به كشور ایران سفر می‌كنند، البته باید به این مسئله هم اشاره كرد كه كشورهای اسلامی مطرح در بخش توریسم سلامت به ترتیب شامل مالزی، تركیه، اردن، امارت و ایران هستند، هرچند این مسئله نیز قابل‌بحث است كه ایران با دارا بودن بهترین پزشكان منطقه و طبیبان نامدار در جهان و رشد علمی قابل توجه در حوزه پزشكی و دارو رتبه قابل قبولی در توریسم سلامت ندارد.

آن‌طور كه مسئولان بهداشت و درمان مطرح می‌كنند، هم‌اینك ۱۱۵ هزار تخت بستری در كشور وجود دارد و این مسئله علیرغم اظهارات متعدد كارشناسان نشانگر عدم توسعه‌یافتگی در حوزه خدمات درمانی است و حتی كمبود پرستار نیز در كشور ما كاملاً مشهود است و بر اساس آمارها «به ازای هر یك‌تخت فعال ۱٫۴ پرستار در كشور وجود دارد كه با استاندارد بهداشت جهانی كه ۲٫۵ پرستار به ازای هر تخت است فاصله معناداری دارد.»

اما فارغ از همه كم‌وكاستی‌هایی كه در بخش ارائه خدمات درمانی و جذب گردشگران سلامت وجود دارد باید به این نكته هم اشاره كرد كه جمهوری اسلامی می‌تواند با توسعه توریسم سلامت با یك تیر چند نشان بزند، یعنی ضمن رونق اقتصادی و ارزآوری و بهبود همین كاستی‌ها؛ فرصتی ایجاد كند تا تفكر انقلاب اسلامی و مدل جمهوری اسلامی تبلیغ و اطلاع‌رسانی شود، به‌عنوان نمونه می‌توان برای این اقدام از ظرفیت شهرهای مذهبی همانند مشهد و قم به‌عنوان مراكز اصلی جذب گردشگران سلامت استفاده كرد و با ارائه خدمات بهتر درمانی، اقامت و هزینه‌های ارزان به جذب گسترده گردشگران سلامت پرداخت.

 

گردشگری سلامت به معنای ارتقاء و تقویت جایگاه كشور در بخش سیاسی و اقتصادی

توریسم درمانی در بسیاری از كشور‌ها مهم‌ترین راه ارز‌آوری است و سالانه بیش از ۵۰ میلیارد دلار از این مسیر ارز نصیب كشورهای اروپایی و آمریكایی می‌شود به‌طوری‌كه جایگاه توریسم سلامت از نفت و طلا در چنین كشورهایی بالاتر است، طی سالیان اخیر جمهوری اسلامی نیز با محور قرار دادن برخی از شهرهای كشور نظیر مشهد به دنبال تقویت صنعت توریسم درمانی است زیرا این صنعت می‌تواند نقش مهمی را در اقتصاد و شناساندن ظرفیت‌های دیگر كشور ایفا كند.

 

مشهد یكی از مقاصد مهم گردشگران در سفر به ایران

هم‌اینك بسیاری از گردشگرانی كه به ایران سفر می‌كنند، از كشورهای همسایه و عرب‌زبان هستند و اغلب آنان باهدف زیارت و درمان به مشهد می‌آیندو پایتخت معنوی ایران یكی از مقاصد مهم گردشگران كویتی، بحرینی، قطری، عمانی و عربستانی است و كمترین كاری كه در این راستا می‌توان انجام داد این است كه برای این گردشگران كه هدف اولیه آن‌ها زیارت بارگاه منور رضوی است تهیه و اهدای محصولاتی مناسب نظیر كتاب‌ و برشورهایی برای معرفی انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن است كاری كه دستگاههای دولتی هیچ دغدغه و برنامه ای برای آن ندارند.

همچنین می‌توان پیشرفت‌های كشور را در حوزه‌های مختلف پس از پیروزی انقلاب در قالب حضور آنان در سمینارهای تبیین عملكرد انقلاب، معرفی كرد، بی‌تردید برای رسیدن به این اهداف ابتدا باید شرایط را به‌گونه‌ای فراهم كرد كه تسهیلات ویژه ازجمله صدور ویزا درزمانی كوتاه و اختصاص خطوط هوایی ویژه، گردشگران سلامت را به‌سوی مرزهای ایران بكشاند و در كنار این امر بتوانیم داشته‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و انقلابی خود را در نظر آنان به نمایش بگذاریم.

سال‌هاست پیرامون گردشگری سلامت بحث‌هایی مطرح و وعده‌هایی داده‌شده به‌طوری‌كه طی ماه‌های گذشته معاون درمان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكی، محمد حاجی آقاجانی اعلام كرده بود كه «آیین‌نامه پذیرش بیماران خارجی به‌تمامی بیمارستان‌های كشور ابلاغ‌شده و مطابق این آیین‌نامه بیمارستان‌ها موظف‌اند در صورت تمایل ظرف مدت شش ماه بخش مربوط به پذیرش بیماران خارجی را راه‌اندازی كنند.»

بر اساس گفته این مقام مسئول «در حال حاضر بخشی از شهرهای ایران، بیماران خارجی پذیرش می‌كنند، اما باوجود پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های موجود، سهم كشورمان از بازار گردشگری سلامت در منطقه محدود است.»

هم‌اكنون بیماران خارجی می‌توانند در سامانه وزارتخانه بهداشت، درمان و آموزش پزشكی اطلاعات خود را ثبت كنند، این اقدام در راستای ارائه خدمات مطلوب به بیماران خارجی صورت می‌پذیرد.

 

چالش‌های بخش گردشگری سلامت

در همین حال امیرحسین قاضی‌زاده، عضو كمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی دراین‌ارتباط به ما می‌گوید: «ما زمانی می‌توانیم گردشگری سلامت را رونق و از این مسئله به‌عنوان ابزاری برای معرفی انقلابمان استفاده كنیم كه بتوانیم دست واسطه‌ها و دلالان را از این بخش كوتاه و به‌صورت سازمان‌یافته اقدام به جذب توریسم سلامت كنیم زیرا در حال حاضر پذیرش بیماران خارجی سازمان‌یافته نبوده و تقریباً زیر نظر وزارت بهداشت نیست بنابراین در چنین وضعیتی نمی‌توان به‌صورت مدون و برنامه‌ریزی‌شده از فرصت جذب توریسم سلامت به‌منظور معرفی دستاوردها و اهداف انقلاب اسلامی بهره گرفت.»

وی می‌افزاید: «البته با ابلاغ آیین‌نامه وزارت بهداشت برای پذیرش بیماران خارجی به تمام بیمارستان‌های كشور می‌توان شاهد نظم و برنامه‌ای منسجم برای توسعه گردشگری سلامت بود و از این رهگذر می‌توان برای برنامه‌های جانبی گردشگران سلامت نیز سیاست‌گذاری كرد و به‌عنوان نمونه قبل و بعد از درمان آنان را با ایده‌های انقلابی توسط افراد صاحب‌نظر و كارشناس در مساجد، حرم رضوی و یا نمازخانه بیمارستانی كه فرد بستری است، آشنا كرد.»

وی در زمینه چالش‌های گردشگری سلامت نیز بیان می‌كند: «كشور ما در حوزه گردشگری سلامت با چالش‌ها و مشكلاتی روبروست و این امر باعث شده تا در بخش توریسم سلامت به موفقیت و جایگاه بالایی دست نیابیم.»

قاضی‌زاده ادامه می‌دهد: «كشور ما دارای پزشكان و كادر درمانی متخصص و ماهر و امكانات مطلوب پزشكی است اما به دلیل اینكه ساختار درست و منطقی در بخش جذب توریست سلامت وجود ندارد، هنوز تا رسیدن به جایگاه واقعی خود در این بخش راه طولانی در پیش داریم.»

 

توریسم درمانی و دیپلماسی سلامت

نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی توضیح می‌دهد: «در سال ۱۳۶۸ بحث صنعت گردشگری به‌منظور شناساندن فرهنگ و تمدن اسلامی و صدور انقلاب مطرح شد، در حقیقت این هدف در بخش گردشگری سلامت نیز مطرح است اما همان‌طور كه اعلام كردم موانع و چالش‌هایی در بخش توسعه این صنعت وجود دارد كه مهم‌ترین آن ناشی از فراهم نكردن سازوكار معقولانه و مناسب برای جذب گردشگران سلامت است.»

وی مسئله تعرفه‌ها را اصلی مهم عنوان كرده و بیان می‌كند: «در طرح تحول نظام سلامت برای ساماندهی تعرفه‌ها تدابیری اندیشیده شده است.»

قاضی‌زاده تأكید می‌كند: «بحث رقابت در بخش قیمت‌گذاری نیز یكی دیگر از اصول مهمی است كه باید به آن توجه شود زیرا اغلب گردشگران سلامت برای درمان به كشورهایی سفر می‌كنند كه ارائه خدمات درمانی باقیمتی مناسب صورت پذیرد.»

معرفی انقلاب اسلامی با توزیع بروشور به گردشگران سلامت

وی معتقد است كه توریسم سلامت فرصتی ناب برای كشور ما در بخش اقتصادی، فرهنگی، علمی و اجتماعی است و می‌توانیم پس از ورود گردشگر برشورهایی را در زمینه انقلاب اسلامی و آداب‌ورسوم و فرهنگ ایرانی در اختیار گردشگران قرار دهیم و آنان را به تماشای موزه‌هایی در ارتباط با انقلاب و دستاوردهای آن و محله‌هایی كه انقلاب در آن جریان داشته فرابخوانیم تا آنان در كنار درمان خود بافرهنگ و ایدئولوژی انقلاب اسلامی نیز آشنا شوند.

عضو كمیسیون اجتماعی مجلس نهم بر این مسئله تأكید می‌كند كه باید از تمامی فرصت‌های موجود برای معرفی و صدور انقلاب بهره بگیریم، بدون شك گردشگران سلامت با این اقدامات می‌توانند پس از بازگشت به كشور خود یك سفیر فرهنگی باشند و انقلاب ما و اهداف و آرمان‌هایمان را به‌درستی و راستی برای مردم خود تبیین كنند.

هم‌اكنون مطابق آخرین آمارها سالانه ۳۰۰ هزار نفر گردشگر سلامت وارد كشور می‌شوند، عقب‌ماندگی كشورمان در بخش گردشگری سلامت بسیار فاحش و چشم‌گیر است و شاید در كنار تمام موارد گفته‌شده باید به این نكته هم توجه كرد كه برای نظام سلامت ما به‌درستی مهندسی و برنامه‌ریزی صورت نگرفته و همین امر بر دامنه مشكلات می‌افزاید.

واژه گردشگری سلامت از نوك زبان مسئولان نمی‌افتد اما هیچ برنامه و اقدام قابل توجهی در این راستا انجام نمی شود، خیلی از كارشناسان وقتی صحبت از این موضوع می‌شود ناخودآگاه به اهداف شكل‌گیری این صنعت اشاره كرده و می‌گویند: «توریسم سلامت دروازه‌ای برای صدور یافته‌های علمی، پزشكی و اهداف و آرمان‌های سیاسی و حتی اهداف انقلابی‌مان است.»

منوچهر رزمی از پزشكان متخصص قلب بوده و از منتقدان سرسخت بی‌توجهی به این صنعت طلایی و درآمدزاست، وی در این زمینه به خبرنگار ما می‌گوید: «توریسم سلامت علیرغم اینكه بسترساز توسعه اقتصادی است، ابزاری برای آشنایی گردشگران با آداب‌ورسوم، فرهنگ و سنت‌ها و دستاوردهای كشورمان است ولی مطابق روال همیشه بازهم ما به دلیل نداشتن تمركز در برنامه‌‌ریزی و عدم تدوین طرح‌هایی منسجم، فرصت‌های زیادی را در این صنعت ازدست‌داده‌ایم و متأسفانه باوجود تمام شعارهایی كه داده می‌شود، بازهم اقدامی در راستای توجه به این صنعت طلایی صورت نمی‌گیرد و اغلب تا سرحد بی‌خیالی تنها به دادن چند شعار نمادین در همایش‌ها و سمینارهای گردشگری بسنده می‌كنیم و بعد هم پرونده رسیدگی و تحقق این موضوع را دور می‌اندازیم.»

وی بیان می‌كند: «بهترین متخصصان قلب در كشور ما فعالیت می‌كنند و بی‌تردید اگر اقدامات تبلیغی مناسبی برای جذب گردشگر سلامت انجام گیرد، آنگاه می‌توانیم شاهد رونق این صنعت باشیم، از سوی دیگر نباید فراموش كنیم كه مهم‌ترین هدف از جذب گردشگر نه‌فقط مباحث اقتصادی بلكه مباحث فرهنگی، سیاسی و اجتماعی نیز هست.»

 

لزوم توجه به اصل رقابت‌پذیری برای جذب گردشگر

این متخصص قلب و صاحب‌نظر در حوزه گردشگری سلامت ادامه می‌دهد: «نظام سلامت ما با ضعف برنامه‌ریزی و عدم مهندسی روبروست و از طرف دیگر اصل رقابت‌پذیری برای جذب گردشگر بیشتر به فراموشی سپرده‌شده و در این بخش تفاوت نرخ ارز هم دارای تأثیرگذاری بالایی است.»

سابقه گردشگری سلامت در جمهوری اسلامی ایران به سال ۸۲ بازمی‌گردد و این موضوع برای نخستین بار توسط وزارت بهداشت و درمان مطرح و موردتوجه قرار گرفت، در مقاله‌ای به این مسئله اشاره‌شده كه «مطابق برنامه‌ریزی‌ها باید تا پایان برنامه چهارم توسعه ۳۰ درصد از نیازهای بهداشتی و درمانی كشور از طریق صدور كالا، خدمات پزشكی و توریسم درمانی فراهم می‌شد اما كمبود زیرساخت‌ها، نبود برنامه‌ریزی‌های منسجم، قیمت نامشخص خدمات درمانی و پزشكی، نبود سیستم تبلیغات برون‌مرزی و فقدان حمایت لازم بخش خصوصی از سوی دولت بخشی از مشكلاتی است كه سبب شده تا گردشگری سلامت در ایران به جایگاه واقعی خود دست نیابد.»

این‌همه در حالی است كه می‌توان از طریق این صنعت دستاوردهای پزشكی نظام اسلامی را بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به كشورهای جهان نشان داد.

 

كارنامه ۳۶ ساله انقلاب اسلامی از پیشرفت در عرصه سلامت حكایت دارد

در همین راستا یك پزشك متخصص ریه معتقد است كه كشور ما در مبحث سلامت پس از پیروزی انقلاب اسلامی به پیشرفت‌های چشم‌گیری دست‌یافته به‌طوری‌كه كارنامه سی‌وشش‌ساله سلامت كشور از پیشرفت‌ها در زمینه‌ افزایش سن امید به زندگی، تولید دارو، طرح تحول نظام سلامت و پوشش همگانی واكسیناسیون حكایت دارد.

دكتر عباس خدایاری عنوان می كند: «هم‌اكنون تمام نیازهای تخصصی پزشكی در داخل كشور قابل تأمین است و حتی جراحان و متخصصان پزشكی كشور این آمادگی رادارند كه نیروی انسانی موردنیاز منطقه را در بخش‌های مختلف آموزش دهند.»

 

انقلاب اسلامی، كشور را در حوزه پزشكی در منطقه سرآمد كرده است

به گفته وی انقلاب اسلامی، كشور را در حوزه پزشكی در منطقه سرآمد كرده و هم‌اكنون تعداد دانشكده‌های علوم پزشكی و اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها افزایش چشم‌گیری داشته به‌طوری‌كه امروز نیازی به پزشكان خارجی نیست و می‌توانیم به صادرات نیرو در اقصی نقاط كشور بپردازیم ولی تا زمانی كه چالش‌های پیش روی گردشگری سلامت مرتفع نشود، نمی‌توانیم در این حوزه به‌صورت گسترده همانند سایر كشورهای جهان پیشرفت كنیم.

به‌عنوان كلام پایانی می‌توان تأكید كرد كه هرچند بسیاری از زیرساخت‌های پزشكی و خدماتی برای جذب هرچه بیشتر گردشگران سلامت فراهم نیست اما بازهم از ظرفیت‌های فعلی نیز می‌تواند استفاده نمود، وجود بیمارستان‌های همچون رضوی وابسته به آستان قدس رضوی كه در حال حاضر در این زمینه فعال‌اند، فرصتی برای بهره‌برداری و نمایش واقعیت‌های جمهوری اسلامی است.

نویسنده : مرضیه صاحبی

منبع:http://farhangi.aqr.ir